The Generation Canopy Walk 2050

This is going to be a story of the land the youth of today will share with their children. Part of this area is envisioned to become the Generation Canopy Walk 2050 because all the 20 pillar species are planted here. The focus is on today’s generation – Jason Menaling’s generation – who will be in their 60s by 2050 and who can see with their children what they have done to sustain their gaup daw kaguna (ancestral lands and culture).

This is why it is called the Generation Canopy Walk. When the youth planted this area, they were looking down on the tops of these young seedlings. Now 10 years past, these trees are much taller than the youth, being up to 4 meters. In another 10 years, the trees will be taller again with a developing canopy (umbrella top). In 25 years, perhaps the branches will be strong enough to build a suspended bridge through the tree tops so people can walk up there and be able to look down and experience the growth of decades and the oneness in creation.

We also call this the canopy walk because in 25 years, this area will have a full cover and will contribute to sustaining the balanced hydrological water cycle for generations to come. This is an area where the canopy grows right before your eyes. As Amay Pedro (Pedro Walpole SJ) said, “Do not plant a tree unless you are willing to look after it for the next 30 years. In turn, it will look after you for another 30 years.”

The land here is an ultramafic soil type, meaning it was originally a rock formation that emerged from under the ocean. Over the millennia, this rock formation was broken down into soil by natural processes, facilitated especially by the growth of vegetation. Boulders and rocks present within the forest are remnants indicative of this origin. In the 1970s and 1980s, extensive logging significantly reduced forest cover in the area. This resulted to nutrients getting washed off, leaving poor quality soil unable to support sustainable food production.

When logging companies left, migrant famers opened the land to grow their crops, particularly corn and rubber. But because the soil lacked nutrients to generate good yields, these farmers had very little produce. These farmers – Alfredo Cantago, Romeo Organiza, Gabino Limbago, and Joy Buaya – who worked this land were willing to keep their farms within the ancestral domain for the education of the youth. Their contributions to the land management are now part of the history of the APC Campus.

The initial challenge was to remove false climax species prone to burning. It will take many decades to regenerate this land. The process of maintaining this area involves the participation of the youth of today because this vision is shared by their generation.

There are efforts to restore the land’s productivity, enhance biodiversity, and cultivate an appreciation for the value of life on land. In 2016, different tree species were planted in an effort to regenerate the land. There are nearly 500 pillar trees and about 300 pioneer trees that started the process of regeneration. Part of the process is to leave rubber trees planted by farmers who cultivated the land in the past and considered part of vegetation. In 2017, a lawig was built to make sure that no fires enter the area and the seedlings can grow. In the same year, Amay Pedro opened up a vegetable plot and Balay Laudato Si’ (BLS) was built to provide more space for visitors and students that come.

The small rubber plantation at the bottom of BLS with some degraded forest have become the context for people, particularly by those coming from outside Bukidnon to enter the local history and culture. This helps them understand both the traditional practices and efforts of the youth to renew the land and its life and part of how the community expresses its hope for the future.

A block for the seven species of bamboo that the Pulangiyēn culturally use is also established in this area. This bamboo grove has botanical use, is a source of some materials for handicraft, and a site for students to learn scientific names.

Bamboo is also planted in this area because this is a growing commercial crop that the government is increasingly taking interest in since it supports the basic livelihood of people in the area. Further up the slope, there is a block for the nine varieties of abaca that are traditionally used.

This is part of showing the value of protecting sloping land from seasonal agricultural use, which tends to cause leaching of nutrients, degrading water quality, and soil erosion. This is important land to protect because it contributes to the northern stream of the Kias-u. This is one of the five streams or water sources that feeds the Kias-u. It is an infiltration area that contributes slow moving water seeping down to the natural water table source, providing water to the catchment.

The process of regenerating the soil, the water, and the forest are all of direct benefit to addressing climate change. The youth’s participation in sustaining this area is part of their contribution to climate action.

===

(in Pinulangiyēn)

Ang yuta dinhi ultramafiko nga klase sa yuta, nga sa sinugdanan sa pagporma sa mga bato naggikan sa ilalom sa dagat. Milabay ang mga pila ka katuigan, kini nga mga bato nabungkag ug nahimong yuta sa natural nga proseso, inabagan sa pagtubo sa nagkadaiyang klase sa tanom. Ang mga bato, madako man ug magamay, nagbilin nga timailhan sa gigikanan niini. Sa tuig 1970s ug 1980s, ang sobra nga pagpamutol sa kahoy nagpagamay sa kabag-on sa kalasangan sa lugar. Nagresulta kini sa pagkabanlas sa mga sustansyang sa yuta, nga nagpaubos sa kalidad sa yuta nga dili na para sa malahutayon nga pagpanginabuhi pinaagi sa pag-uma.

Sa pagbiya sa mga kompanya sa kahoy, ang mga langyaw nga mag-uuma nag-abli ug yuta nga ilahang katamnan, ilabi na ang pagtanom ug goma ug mais. Pero tungod kulang sa sustansya ang yuta para maghatag ug abundang abot, ang mga mag-uuma makakuha lang ug gamay nga abot gikan niini nga uma. Kini nga mga mag-uuma sila: Alfredo Cantago, Romeo Organiza, Gabino Limbago, ug Joy Buaya; nga nagtrabaho niining mga yutaa nagsugot nga mahimong apil ang ilang mga yuta sa ancestral domain para sa edukasyon sa mga kabatan-onan. Ang ilahang pagtabang mahitungod niini nga yuta naglambigit sa kasaysayan sa gidumala nga bahin sa tunghaan.

Una nga hagit niini mao ang pag ibot sa kusog nga sagbot sama sa agsam ug luway nga mamahimong hinongdan sa hinanali nga sunog.

Kini aduna pay pipila ka mga katuigan aron mapabalik ang maayo nga kalidad sa yuta. Kini nga proseso sa dumala sa luna pinaagi sa tabang  sa mga kabatan-onan tungod kay ang paglantaw alang sa kaliwatan. Kini mamahimong storya mahitungod sa kayutaan nga mapaambit sa mga sumusunod. Kabahin niini nga lugar gilantaw na mahimong ‘canopy walk 2050 tungod sa pananom sa 20 nga klase sa pillar species.Ang pokus karon nga ang kaliwatan ni Jason – nga 60 na sa tuig 2050 ug makita sa mga kabataan kung ang nahuman diha sa pag palahutay sa Gaup ug kultura.

Nganong gitawag kini nga Generation Canopy Walk.Panahon sa pag pananom sa mga kabatan onan nag lantaw sa taas nga bahin sa mga bag ong tubo nga kahoy. Gikan karon napulo ka tuig ang mulabay kini nga mga kahoy mas taas na kay kanato sa 4 ka mitrus ug sa musunod nga napulo ka tuig mutaas pa kini pinaagi sa pag baga sa canopy (Payong sa taas nga bahin). Ug sa byente singko ka tuig mamahimong lig-on ang mga sanga niini nga mahimoan ug tulay nga anaa sa taas nga bahin sa mga kahoy ug ang mga katawhan mamahimong makalakaw sa ibabaw nga makita ang kaagi sap ag tubo sa taas nga panahon para sa pakig hiusa diha sa gimugna.

Ug maingon usab nato kini nga canopy walk tungod sa 25 ka tuig kini aduna nay baga ug igo nga landong nga para sa hinirasyon nga muanhi aron sa pagtabang sa pagpalahutay sa balansi nga sikulo sa atong tubig. Mao kini ang luna nga diin makita nimo ang canopy nga nag tubo una pa makita s aimong mga mata.  Sa giingon ni Pedro, ayaw pagtanom ug kahoy kung dili ka andam muatiman niini sa mga musunod nga 30 ka tuig. Ug sa musunod pa nga 30 ka tuig.

Ang mga pagpaningkamot para mahibalik ang buhong sa yuta, pagpalambo sa biodiversity ug paghinang ug kabilihon sa yuta. Sugod sa tuig 2016, klase-klaseng punoan sa kahoy ang gitanom sa paningkamot nga mahibalik ang maayong kalidad sa yuta. Naay dili mukulang sa 500 pillar species ug 300 pioneer species nga nagsugod na sa pag-regenerate. Kalabot sa proseso ang pagbilin sa mga punoan sa goma nga daan ng gitanom sa mga mag-uuma nga una nagtikad, nga apil sa tanom. Sa tuig 2017, usa ka payag ang gitukod para masiguro nga walay sunog mahitabo sa lugar para nga makatubo ang mga seedlings. Sa parehong tuig, si Pedro nagbuhat ug katamnan sa mga lagutmon ug utan ug ang Balay Laudato Si’ (BLS) gitukod aron sa pagpahimutang sa mga mubisita ug estudyante nga muanhi.

Ang gamay nga tanomtanom nga goma nga naa ubos sa (BLS) nagpamatuod sa nahiaguman nga kadaot sa lasang nahimong makahuluganan para sa tawo,lakip na ang gikan sa   gawas sa Bukidnon ug ang mga lumad sa Bukidnon, para ilahang masabtan ang kultura.Kini  makatabang sa pagpasabot sa matag usa ka tradisyonal ug sulundon nga pamaagi ug ang pagpaningkamot sa mga kabatan-onan nga mahibalik ang kinabuhi ug mabag-o ang yuta isip kalabot sa kinatibuk-ang paglaum para sa umaabot.

Ang luna para sa pito ka klasihan sa kawayan nga gagamiton  sa kultura sa mga Pulangiyen gihimo usab dinhi. Kini nga parte sa gitamnan sa mga kawayan adunay gamit, kuhaanan sa mga gagmayng panginahanglan ug lugar para ang mga estudyante makakat-on sa scientific names.

Ang kawayang gitanom dinhi tungod  usa kini ka tanom pang-komersyal nga sa karon gipakitaa’g interes sa gobyerno nga mahataga’g bili, tungod kay makatabang kini sa gagmayng panginabuhian sa mga tawo dinhi. Sa ibabaw nga bahin, adunay lugar para sa siyam ka klasihan sa abaca nga gamit sa kulturanhon nga buluhaton.

Kini kabahin  sa pagpakita sa bili sa pagpanalipud sa yuta gikan sa pag-uma, nga makapawala sa sustansya sa yuta, makapakunhod sa kalidad sa tubig, ug makapaanod sa yuta. Mahinungdanon nga mapanalipdan ang yuta tungod kay kaabag kini sa northern stream sa Kias-u. Isa kini sa lima ka sapa nga gigikanan sa tubig nga mudugang sa Kias-u. Mao kini ang salaan nga luna nga mag dugang sa mas inanay nga pag dagayday sa tubig padulong sa ubos sa natural nga tinubdan nga nag hatag ug tubid ngadto sa punduhanan.

Ang proseso sa pagpabalik sa kalidad sa yuta, tubig ug ang kalasan tanan adunay direktang benepisyo sa pagtabang pagsulbad sa climate change. Ang kalabutan sa mga kabatan-onan sa pagpalahutay ani nga lugar parte sa ilang ikatabang sa paglihok kabahin sa hisgutanan sa klima.